Steentijd archeologie

Ontdekkingsreis door de prehistorie

Metaal detector nieuws.

In de rubriek "Metaal detector nieuws" kunnen de liefhebbers het nieuws vinden over vondsten van metaal detector amateurs in Noord Nederland en over bijzondere vonsten uit andere gebieden.


Juwelen van de Friese adel uit de Gouden eeuw.

 Robbert Velt is dit jaar in Fryslân op zoektocht in een gebied waar in het verleden veel stinzen en states hebben gestaan. De historie over het gebied waarin wordt gezocht is aardig bekend maar nieuwe vondsten in deze gebieden waar tot nog toe geen onderzoek werd gedaan, geeft een beeld hoe de Friese elite in het verleden heeft geleefd. Vaak zijn die nieuwe vondsten van museale waarde en worden ze geregistreerd en dienen ze voor onderzoek en studies van de wetenschappers.

Onlangs kwam er bij de zoektochten met de metaaldetecor een bijzonder sierraad te voorschijn. Een deel van een zilveren pomander met een robijn.Pomanders werden in de 17e eeuw voornamelijk door vrouwen gedragen.Het is een juweel in bolvorm dat gebruikt werd als geurverspreider. Soms droegen ook mannen een pomander en dat zien we op oude schilderijen ook terug.

 

Veelvuldig gebruik van ambergris als geurstof heeft te maken met de naam van pomander.De naam van de geurstof werd in het spraakgebruik vervormd naar pomme amber (amber appel) en zo onstond de naam van het sierraad pomander. De pomander is een sierraad in bolvorm en de vondst van Robbert Velt is het onderste deel van een 17e eeuws pomander en is waarschijnlijk het meest waardevolle deel van het sierraad. Die onderkant moet een hoedje van een eikel voorstellen en aangezien dit deel ook versierd is met eikeltjes beantwoort het exact aan een 17e eeuwse pomander.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Soms waren de pomanders van zilver en soms van goud. Het gevonden exemplaar is van zilver en prachtig verguld. rijk versierd en met een prachtige edelsteen. Bij dit artikel twee voorbeelden over het dragen van een pomander bij de 17e eeuwse kledij van de adel.

 Dat er een robijn in de pomander is gevat is op zich niet bijzonder. Deze steen wordt al eeuwen lang in sierraden gebruikt. Robijn is net als de saffier een variant van het korundmineraal, een mineraal dat zeshoekige cilindervormige kristallen vormt. De rode korund (bruin-zwart tot roze rood) heet robijn en  de andere kleuren heten safier.

 

Robijn.

De robijn werd beschouwd als de levenssteen, die het hart versterkt en kracht geeft. In de oudheid, de middeleeuwen en ook nu nog, zou de robijn magische krachten geven. De robijn behoort net als de smaragd en de diamant tot de klassieke edelstenen. De robijn kan net als de diamant vrij gemakkelijk in sierraden gevat worden omdat de robijn krasbestendig is. De hardheid van de steen wordt afgemeten met het cijfer 9.

Robbert Velt, augustus 2017.

 

  


 

Middeleeuws werpspel laat sporen na.

Een detectoramateur die niet alleen op de piepjes van de metaaldetector let maar ook zijn ogen ondertussen de kost geeft, kan soms verrassende vondsten doen. Luit Kloosterman die geregeld het veld intrekt met zijn detector was onlangs bezig de randen van een nieuw uitgegraven vijver te verkennen en daarbij viel zijn oog op een stukje bot. Het bleek een kootje te zijn van een rund. Op zich niet bijzonder ware het niet dat het hier een gebied betrof van vroeg middeleeuwse bewoning. Toen het kootje thuis was schoongemaakt bleek al snel dat het hier om een koot ging die in de middeleeuwen werd gebruikt bij het toen bekende werpspel met kootjes.

 

 

 Het werpspel met kootjes was in de middeleeuwen populair en werd over heel Nederland gespeeld door kinderen. De kootjes werden door de spelers in een rij opgesteld waarna er met een werpkoot - een kootje dat verzwaard werd met lood - op de rij kootjes werd geworpen. Vergelijk het met het kegelspel van nu. Daarbij konden punten worden verzameld en werd er iemand uit de groep als winnaar aangewezen.

 Om ook een onderscheid te maken van wie een bepaald kootje was werden er vaak motieven in gekerfd. Vooral oudere mannen hadden een eigen koot bij het werpspel waarin hun motieven stonden gekerfd. Die gaven ook weer bepaalde waarden of eigendommen aan.

Van nature hebben de runderkoten verschillende zijden. De bolle voorkant werd bij het spel  stoof" genoemd en de holle achterkant werd met "schijt"aangeduid.

 

 Foto van twee spelkoten met inschriptie.

JFK, juli 2017


Detector amateur in de Friese Wouden.

Luit Kloosterman uit Buitenpost heeft zijn zoekterrein in de omgeving van zijn woonplaats. De Friese Wouden zijn mijn zoekterrein vertelt hij. Je kunt natuurlijk op de zandgronden in dit wouden gebied niet overal wat vinden maar je moet het gebied een beetje kennen. Belangrijk is dat je weet waar de oude waterlopen liggen. Vanaf de vroege middeleeuwen waren de mensen aangewezen op vervoer over water omdat er op veel plaastsen nog geen wegen waren. Ik gebruik dan ook vaak oude kaarten om mij te oriënteren op plaatsen waar ik met mijn metaal detector ga zoeken. Toen ik een aantal jaren geleden met mijn zoektochten begon had ik een metaal detector die overal op reageerde en ik was dan ook hele dagen aan het graven in het veld. Tegenwoordig is dat anders. Ik heb nu een metaal detector die een fijn instelling heeft en daarbij hoef ik op sommige piepjes niet meer te reageren omdat ik dan weet dat het ijzer of zoiets is. Zilveren voorwerpen haal ik er meteen uit. Toen ik met zoeken begon was het nog niet zo druk in het veld maar nu zie ik dat het aantal metaal detector amateurs jaarlijks toeneent en het is ook veel drukker geworden in het veld. Voor mij is het zoeken met mijn detector een mooi stukje ontspanning in de prachtige natuur van de Friese wouden.

Eén van de mooiste vondsten uit de collectie van Luit is een Romeinse ogenfibula. Het ziet er misschien niet uit zegt hij maar dit soort vondsten uit de Romeinse tijd zijn belangrijk voor onze geschiedenis. Ze geven aan dat de Romeinen hier zijn geweest of hier handel hebben gedaan met de bewoners. We hebben het dan over het begin van onze jaartelling en mijn vondst van de Romeinse ogen fibula dateert uit die tijd. Zo.n vondst vind ik zelf heel bijzonder omdat het ons een blik gunt op een tijd van lang geleden.

 
Voorzijde ogenfibula. De voorzijde geeft precies aan hoe de fibula aan de naam is gekomen.  Aan die voorzijde lijken twee ogen aan weerskanten er uit te springen.

Natuurlijk zijn de muntvondsten die je met de metaal detector naar boven haalt ook interessant. Het is elke keer een nieuwe ontdekking en je moert je steeds opnieuw verdiepen in deze materie. In de eerste plaats gaat het er om welke munt je hebt gevonden en dan moet je naar het jaartal kijken. Als ik er niet uitkom zet ik de munt even op piep-piep, een site die de meeste metaal detector amateurs gebruiken om hun gegevens uit te wisselen en dan kom ik er vaak wel uit. Eén keer per jaar organiseer ik de noordelijke bodemvondstendag in het IJstijdenmuseum in Buitenpost meer. Daar komen metaal detector amateurs uit heel Nederland om hun vondsten te laten zien en daar zijn  ook altijd een aantal deskundigen aanwezig - onder anderen die van het detector magazine - die de vondsten beoordelen. Het is een hoogtijdag voor de detector amateurs ieder jaar omdat je dan ook de vondsten die anderen hebben meegebracht kunt bewonderen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Van links naar rechts en van boven naar beneden
Penny Edward de Eerste 1272 tot 1307
Zilveren hoedjesschelling uit Zeeland ook wel zes  stuiverstuk genoemd
Zilveren dubbeltje 1849.
Zilveren knoop Friese streekdracht 18e eeuw.
 

9 december 2016. JFK 


 Het mysterie van de zilveren ring.

Door Pieter Boomsma.

 Jaren geleden vond ik eens tijdens grondwerk in Zuidhorn een voorwerp waar in na het schoonmaken een soort hoofd of masker in herkende. Omdat ik dat voorwerp bijzonder vond heb ik overal gevraagd wat het was. Na veel zoekwerk wist iemand mij te vertellen dat het een voorwerp was uit de Romeinse tijd, dat deel had uitgemaakt van een Romeinse theepot die Lovabo werd genoemd. Met die vondst was eigenlijk mijn belangstelling voor bodemvondsten geboren.


Ongeveer 10 jaar geleden kocht ik een metaaldetector en sindsdien ben ik geregeld in de velden rondom Ureterp te vinden op zoek naar bodemschatten. Die zoektochten hebben mij in de afgelopen jaren heel wat leuke vondsten opgeleverd. Eén van de fraaiste is een munt, een Spaanse reaal van zilver. Die reaal werd hier in Nederland een Spaanse mat genoemd en was vanaf de 16e eeuw een erkend betaalmiddel in Europa. Het aardige is dat de reaal door Spanje ook is gebruikt om de soldij van de Spaanse soldaten daarmee uit te betalen en met dat gegeven kun je je natuurlijk een beeld vormen van een Spaanse soldaat die hier in de omgeving van Ureterp heeft gelopen en daar die munt heeft verloren. Bij dit soort vondsten hoort natuurlijk een beetje fantasie en dat laat ik er dan ook op los

 Spaanse zilveren reaal.
 

De mooiste vondst deed ik in 2015. Een topvondst van een zilveren ring in 8 vierkante vakken uitgevoerd, waarbij elk vak een andere bewerking heeft.Die ring is een mysterie. Hoewel het zilver van een hoge kwaliteit is hebben we bij onderzoek geen zilvermerk en ook geen meesterteken aangetroffen. Overal heb ik navraag gedaan over de ring maar tot nog toe heeft niemand mij kunnen helpen met het dateren of de oorsprong en andere bijzonderheden van de ring. Natuurlijk zijn er veel suggesties geweest en heb ik van een zilversmid te horen gekregen dat de ring mogelijk een soort examenstuk is geweest van een meestergezel maar duidelijkheid heb ik allerminst. Omdat de ring zo uitzonderlijk mooi in zilver is uitgevoerd en het een mysterie in zich heeft, is het voor mij mijn topstuk.

 

 

Zilveren ring met 8 verschillende vierkante vlakken.
 

Wie in het veld met een metaaldetector loopt vindt ook andere voorwerpen. Een paar jaar geleden liep ik over een akker en vond ik een heuse stenen bijl. Deze werd gedateerd in de trechterbekercultuur. Die vondst heeft mij sindsdien ook wat extra rond laten kijken opde akkers waar ik loop met mijn metaal detector.

 

 Stenen bijl uit de trechterbekercultuur.
 

JFK.10/16. 


 Een Vikingschat - de vondst van mijn leven.

"De vondst van mijn leven" vertelt Martin van den Bosch uit Marum. Martin beoefend al 25 jaar het edele vak van de detectoramateur. In het begin was hij niet zo actief. Af en toe leende ik toen de metaaldetector van mijn vader vertelt Martin. Dat veranderde een jaar of tien geleden toen ik zelf een metaaldetector aanschafte. Daarmee ging ik steeds meer het veld in en vond ik soms leuke dingen zoals oude munten, gespen en fibula's.  In 2014 was ik aan het zoeken op een veld bij Jonkersvaart toen mijn detector begon te piepen. Ik wilde juist mijn zoektocht op dat veld beëindigen omdat ik er eigenlijk niets had gevonden. Toen ik na die pieptoon ging graven haalde ik een soort munt met daaromheen een filigrain rand te voorschijn. Eigenlijk wist ik niet meteen dat ik wat bijzonders had gevonden maar dat veranderde toen ik toch nog even verder ging zoeken op die plaats. Nog binnen een meter van die vondst had ik weer een piep en kwam een tweede soortgelijke munt met filigrain rand te voorschijn en even daarna bij een volgende piep nog een munt. Verder vond ik op die plaats niets. 

 

 

 Boven de fibula met munt van Lodewijk de Vrome en rechts de fibula met Ummayad dirham munt

Toen ik mijn vondsten publiceerde kreeg ik meteen veel belangstelling. Het bleek een bijzondere vondst te zijn die ik had gedaan. Het bleek te gaan om twee zilveren muntfibula's uit de Vikingtijd. Het zijn zilveren munten met daaromheen viligrain randbewerking ook van zilver. De munt werd pas later herkent als Romeinse munt. Omdat verwacht werd dat er op die plaats mogelijk nog meer in de bodem zou liggen werd er zelfs in 2015 een opgraving gedaan maar daarbij werd helaas niets meer gevonden. Over mijn vondst die getypeerd wordt als een Vikingschat is onderhand veel gepubliceerd in bladen maar ook b.v. in archeologische geschriften. Er is belangstelling voor deze vondst van musea en ik denk dat deze "Vikingschat" zoals mijn vondst onderhand wordt genoemd in het Gronings museum terecht zal komen. Zelf ben ik ook van mening dat een zo'n unieke vondst thuishoort in een museum.

Niet alleen de metaaldetector is voor mij belangrijk. Ik ben ook regelmatig in het veld te vinden op zoek naar artefacten uit de steentijd. Een tijd geleden heb ik een Hamburgsite ontdekt en daar de eerste vondsten van veilig gesteld. Het is een terrein dat ligt glooit en op de helling daarvan ontdekte ik de Hamburgsite. Ik heb daar onderhand een aantal fraaie Hamburg artefacten gevonden. Steentijd is een hobby die ik van mijn vader heb meegekregen. Het is een andere ontdekkingsreis over de velden dan met een metaaldetector maar net zo interessant.

Fraaie vondst van Martin van den Bosch. Een krombeksteker uit de Hamburgcultuur.
 
 
Zie ook de website van Martin van den Bosch : www.duppies.jouwweb.nl
 
JFK.sept.2016.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  


 

 Een Keltisch wiel.

Robbert Velt.
 

Ik ben immers altijd in de natuur. Ben ik niet aan het eieren zoeken dan zit ik te vissen. Wekelijks ben ik op pad met mijn detector. Dagelijks lees ik boeken, determineer ik vondsten en doe onderzoek op een breed gebied. Ook geef ik soms les op scholen en determineer ik mee op determinatiedagen. Mijn wereld en mijn kennis zijn daardoor in vijf jaar verbreed.

Geschiedenis is zo mooi en interessant. Vaak hoor ik mensen zeggen dat geschiedenis saai is en dat komt omdat veel mensen niet hebben geleerd zich in de geschiedenis te verdiepen. ik probeer elke dag mensen een beter beeld te geven van onze prachtige geschiedenis. Een geschiedenis die ik ook terug vind in mijn hobby. Zo deed ik recent met mijn detector nog een prachtige vondst. Ik vond een zeldzaam middeleeuws muntje. Het bleek een denier te zijn van Hendrik I de eerste uit de 12e eeuw. Het muntje vond ik op een terp waar ik al eerder prachtige vondsten deed. Toen ik in mijn collectie keek bleek ik al eerder een muntje te hebben gevonden van de zoon Hendrik II en misschien heb ik het geluk wel dat ik er ook nog eentje vind van Hendrik III.

En over die Hendrikken even een klein stukje geschiedenis.

Hendrik I Leuven (1165 - 1235) was hertog van Brabant en hertog van Neder - Lotharingen vanaf 1190. Hij was de zoon (uit het eerste huwelijk) en erfopvolger van Godfried III van Leuven. In zijn beleid streefde hij naar uitbreiding van zijn heerschappij over het grondgebied tussen Schelde en Rijn en de beheersing van de handelsweg van Brugge naar Keulen. Hendrik I slaagde er niet in de vrede in Neder Lotharingen te herstellen.Nietemin wist hij zich een machtspositie te veroveren in de strijd tussen de Welfen en de Hohenstaufen door voortdurend van kamp te wisselen. 

Hendrik II (1207 - 1248) Hertog van Brabant van 1235 tot aan zijn dood was de zoon uit het eerste huwelijk van Hendrik I wiens oostwaartse expansiepolitiek hij voortzette en mengde zich in de twisten tussen de prins Bisschop van Luik en de steden van zijn bisdom en sloot zich aan bij Keizer Frederik II van het heilige roomse rijk wat hem in 1244 het graafschap Dalheim opleverde.

Het verblijf van de hertogen van Brabant was een prachtig kasteel in Roermond dat was gekocht door Hendrik I.

 

Vorig jaar ontdekte ik een nieuwe plek, een terpje in het noorden van Fryslân dat ik in het kleilandschap herkende en waar ik ben gaan zoeken. Recent heeft dat twee schitterende vondsten opgeleverd waarmee ik zelfs de pers heb gehaald.Eén van mijn nieuwe vondsten is een muntfibula. Munten werden in de middeleeuwen wel meer gebruikt als fibula. Onderzoek toont aan dat de munten als mantelspeld of sluiting werden gebruikt om daarmee ook status aan te geven.

De fibula is gemaakt van een middeleeuwse met goud vergulde zilveren munt. Een grote munt die iets groter is dan het tegenwoordige twee euro muntstuk. De munt is versierd met een tempelieren kruis en Franse lelies en stamt uit de tijd toen Lodewijk IX koning van Frankrijk was. (1226-1270).

 

Eigenlijk nog meer bijzonder is mijn vondst op dezelfde plaats van een Keltisch wiel. Dit is een rond voorwerp met ronde gaatjes. Het Keltisch wiel dat ik vond is ook uit de middeleeuwen afkomstig maar tot nog toe was niet bekend dat de Kelten ook in Fryslân zijn geweest. Om daar meer gegevens over te verkrijgen doet de oud conservator van het Fries museum Evert Kramer er onderzoek naar. Een Keltisch wiel werd gebruikt als sierraad (hanger) maar diende ook als betaalmiddel waarbij het gewicht aan brons de waarde aangaf.

September 2016.

 


 

 

  

 

Copyright © 2011 Archeoweb | Ontwerp en advies Jongsma Automatisering | Powered by WebsiteBaker

Total visitors: 85,009
Visitors today: 1
Visitors yesterday: 60
Max. visitors per day: 383
Currently online: 1
Max. online: 32
Total page views: 353,714
Page views of this page: 2,171
counter   Statistics