Steentijd archeologie

Ontdekkingsreis door de prehistorie

 

Hoofdstuk I.

De ijstijden.

Tot de rijke geschiedenis van de archeologie behoren onlosmakelijk de ijstijden. Klimaat, warm en koud, bepaalden in de prehistorie op welke plaatsen op aarde het leefklimaat gunstig was voor mens en dier. In de prehistorische reis van mensen op Archeoweb zal de lezer vaak de koude perioden en warme perioden vermeld zien staan. Klimaat heeft te maken met leven en soms overleven. IJstijden hebben in het verleden bepaald waar mens en dier konden leven. Vaak volgde de mens, het dier, zijn prooi en jachtbuit op deze aarde. Het is ook goed om op deze archeologische website ook aandacht te besteden aan de ijstijden.

IJskappen op de polen zijn vaak honderden meters dik.

In het verleden werden de noord- en zuidpool beschouwd als koude gebieden waar veel ijs aanwezig was. Over de oorzaak van deze massa's ijs was nog geen studie gedaan. Pas op 24 juli 1837 kwamen de ijstijden ter sprake op een groot congres over geologie van het Zwitsers Genootschap voor Wetenschappen te Neutachel. Een jonge wetenschapper, Louis Agassiz hield daar een inleiding over een studie die hij had gemaakt over de vlakgeschuurde stenen die hij in het Jura gebergte had aangetroffen. In zijn betoog stelde hij  dat de gladde stenen die hij bij het Jura gebergte had verzameld heel ver verwijderd waren aangetroffen van het moedergesteende van de bergen. In de studie die hij er over had gemaakt was hij tot de conclusie gekomen dat de gladde stenen vrij zeker door een drijvende ijskap of gletsjer waren meegevoerd en na het smelten van het ijs, soms kilometers verwijderd van het gebergte werden aangetroffen. Hij meende dat hij door zijn onderzoek het probleem had opgelost waarom die gladde stenen zover verwijderd waren aangetroffen van de bergen. Volgens Agassiz zou er in het verleden een ijstijd zijn geweest die de bergen in de Jura had bedekt.

Louis Agassiz

Met de toespraak van Louis Agassiz op het congres te Neutachel in 1837 werd eigenlijk de eerste aanzet gegeven voor een brede geologische discussie over de ijstijden. Hij kreeg al snel volgers en er werden nieuwe ontdekkingen gedaan over het fenomeen ijstijden. Snel daarna ontdekte men dat er meerdere ijstijden op aarde waren geweest en dat zelfs binnen de soms lange perioden in de ijstijden er wisselend warme en koudere perioden waren geweest.

Een man die een hele grote stap voorwaarts heeft gezet met betrekking tot de onderzoeken naar klimaat en ijstijden is Milutin Milankovitch ( 1879 - 1958). Hij studeerde aan het Weens Technisch Instituut en beëindigde in 1904 daar zijn studie als architekt. In 1909 werd hij benoemd aan de Universiteit van Belgrado en ging onderzoek doen naar het formuleren van een wiskundige theorie over de baan van de aarde om de zon.

Als professor in de toegepaste wiskunde aan de Universiteit te Belgrado besteedde hij meer dan 30 jaar studie aan het ontstaan van de ijstijden en de klimaatoorzaken die leiden tot koude en warmere perioden op aarde. Tijdens het onderzoek ontdekte Milankovich dat een schuine stand van de aardas tot gevolg had dat er een afname van de zonnestraling ontstond.  De verschillen die hij signaleerde in de stand van de aardas en de verschillen in het klimaat en de effecten die de straling van de zon had in een aantal perioden, plaatste hij in grafieken. Door de grafieken over elkaar te leggen en de verschillen in warme en koude perioden zichtbaar te maken ontstond zo een beeld van dieptepunten en hoogtepunten in de grafiek. De dieptepunten kwamen overeen met koude perioden, de ijstijden of glacialen en de hoogtepunten met de warmere perioden of interglacialen.

Het onderzoek van Milankovitch was gebasseerd op 3 variaties of parameters. De drie parameters die hij hanteerde in zijn onderzoek waren metingen van de precessie, de obliquityen de eccentricity. De precessie is de waggelende tolbeweging door de schuinstaande as van de aarde  over een periode van 23.000 jaar. De obliquity of helling is de schuine stand van de aardas ten opzichte van de verticale as van de aarde en de eccentricity is de afwijking van de ronde naar een elliptische baan van de aarde om de zon.

Schematische weergave van het onderzoek van Milanovitch over de precessie, obliquity en excentricity

Deze door Milankovitch ontwikkelde theorie gold jarenlang als theorie voor onderzoeken door wetenschappers. Daar kwam verandering in toen onderzoek via koolstof, de zogenaamde C-14 en isotopen mogelijk werd naar dateringen van ijskernen. De theorie van Milankovitch verdween deels naar de achtergrond maar raakte nooit helemaal uit beeld ondanks het huidige C-14 onderzoek naar boornkernen uit de ijskappen van de Noord- en Zuidpool

Hoofdstuk II.

De Golfstromen.

Het gehalte aan zout en opwarming van het zeewater spelen een rol bij de golfstromen in de oceanen op deze aarde. In de 20ste eeuw hebben een groot aantal wetenschappers zich op onderzoek naar de golfstromen in de oceanen geworpen. Eén van die golfstromen langs de kust van de Verenigde Staten door de Atlantische oceaan loopt via Ierland en IJsland naar de noordelijke ijszee. Dit is de warme golfstroom die het water vanaf de evenaar naar het noorden doet stromen. Tijdens die stroming van zuid naar noord koelt het water af. Afkoeling van het zeewater in de golfstroom in combinatie met een hoog zoutgehalte van dat zeewater laat het zwaardere zeewater naar onderen zakken waardoor het in de onderste niveau's van de Atlantische oceaan terecht komt. Het naar onderen zinkende koude water zorgt er voor dat er een onderstroom in tegengestelde richtng in de oceaan ontstaat en het afgekoelde zeewater in een onderstroom terug doet stromen naar de evenaar

Schematisch beeld van de warme en koude golfstroom in de Atlantische oceaan.

Golfstromen in de oceanen zijn onderdeel van een wereldwijde transportband die koude en warme watermassa's over alle oceanen laat circuleren. Diezelfde golfstromen zorgen er voor dat het in west Europa veel warmer is dan in andere regio's met dezelfde noorderbreedte. Er is wel een keerzijde. De temperaturen stijgen en  en de ijskappen smelten sneller dan in het verleden. Door een snellere smelting van de ijskappen op de polen stijgt de zeespiegel. Studies over temperatuur verhoging en het smelten van de ijskappen maken duidelijk dat ogenschijnlijk kleine veranderingen grote gevolgen kunnen hebben voor ons klimaat.

Er kan een kantelpunt ontstaan in de golfstromen dat grote gevolgen kan hebben. Zo zinken in de Atlantische oceaan in de noordelijke Labradorzee enorme watermassa,s uit de warme golfstroom naar het noorden naar de er onder liggende koudere golfstroom. De Nederlandse hoogleraar Fysische Oceanografie Sybren Drijfhout aan de Universiteit te Southamton en tevens hoogleraar Dynamica van het Klimaat aan de Universiteit Utrecht bestudeerde de golfstromen in de Atlantische Oceaan.

Professor Dr. Sijbren Drijfhout.

Eén van zijn ontdekking is dat door de draaiing van de aarde op de oceanen grote windgedreven wervels of draaikolken ontstaan. Op de Atlantische oceaan ligt tussen Spanje en Florida een grote subtropische wervel of draaikolk die met de klok meedraait. De warme golfstroom krijgt door dit soort wervels of draaikolken een extra impuls naar het noorden. Warm water van de golfstroom zinkt in de noordelijke Labradorzee als het afkoelt. Bij temperatuur verhoging van de warme golfstroom zou het systeem in een extreem geval kunnen kantelen en stilvallen. Dit wordt een kantelpunt genoemd dat kan lijden tot het stilvallen van de golfstroom.

Als de golfstroom in zou storten daalt de temperatuur en dat zal kunnen leiden tot een tijdelijke stilstand in temperatuur verhoging op aarde maar daarna zal de temperatuur snel hoger worden. Een nieuwe koudere periode die leidt tot een ijstijd acht Drijfhout vrijwel nihil. Het andere effect de zeespiegelstijging zal in de komende eeuwen rampzalig gaan worden voor lange landen zoals Nederland. Sommige oceanologen verwachten een stijging van zes meter van de zeespiegel

Hoofdstuk III

Glacialen en interglacialen.

Copyright © 2011 Archeoweb | Ontwerp en advies Jongsma Automatisering | Powered by WebsiteBaker - Certified Edition